Progi zwalniające są jednym z najskuteczniejszych narzędzi fizycznego ograniczania prędkości pojazdów. Stosuje się je na osiedlach, przy szkołach, szpitalach, zakładach pracy i centrach handlowych, aby wymusić redukcję prędkości do poziomu określonego w przepisach jako bezpieczny oraz zminimalizować ryzyko potrąceń pieszych. Montaż progów zwalniających jest ściśle regulowany pod względem technicznym oraz w zakresie organizacji ruchu i kompetencji organów zarządzających drogą. W jaki sposób można uzyskać pozwolenia na ich montaż?
Progi zwalniające – definicja, funkcja i podstawowe przepisy
Progi zwalniające to elementy podwyższające poziom bezpieczeństwa ruchu drogowego. Progi są montowane na nawierzchni jezdni w celu fizycznego wymuszenia redukcji prędkości do poziomu ok. 20–30 km/h. Dzięki swojej geometrii kierowca musi zwolnić, aby nie odczuć niekomfortowego „podrzutu” pojazdu lub nie uszkodzić zawieszenia. Podstawowe przepisy dotyczące progów zwalniających wynikają z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz warunków ich umieszczania na drogach (Dz.U. z późn. zm.).
To rozporządzenie określa, na jakich drogach wolno stosować progi zwalniające, jakie muszą mieć wymiary, w jakich odległościach można je montować, a także jakie oznakowanie towarzyszące jest wymagane.
W jakim celu stosuje się progi zwalniające?
Z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego progi zwalniające pełnią trzy podstawowe funkcje.
- Ograniczają prędkość na wybranym odcinku drogi, wymuszając bardziej ostrożną jazdę. Mogą też pośrednio przekierować ruch na inne trasy, gdy kierowcy unikają odcinków z progami.
- Niższa prędkość przekłada się na krótszą drogę hamowania i mniejszą energię zderzenia. W efekcie przepisy dopuszczające montaż progów zwalniających mają bezpośrednie przełożenie na liczbę zdarzeń drogowych.
- Progi montuje się szczególnie tam, gdzie występuje intensywny ruch pieszy m.in. w okolicy szkół, przedszkoli, przejść dla pieszych, przystanków i przejść przez parkingi. Wymuszając redukcję prędkości, zwiększają szansę pieszego na bezpieczne przekroczenie jezdni.
Progi modułowe – właściwości, sposób montażu i materiały
W praktyce stosuje się nowoczesne progi zwalniające, które powinny być trwałe, skuteczne i widoczne zarówno w dzień, jak i w nocy. Najczęściej wykonuje się je z odpornej na warunki atmosferyczne gumy, często z dodatkiem surowca z recyklingu, z metalowymi wkładkami wzmacniającymi oraz elementami odblaskowymi.
Największą popularność mają progi modułowe z segmentów łączonych jak puzzle. Ułatwia to dostosowanie wymiarów do jezdni, szybki demontaż i przeniesienie, a w razie uszkodzenia wymianę tylko jednego modułu. Montuje się je na asfalcie, betonie lub kostce brukowej przy użyciu dedykowanych zestawów mocujących, co zapewnia stabilność całej konstrukcji.
Gdzie przepisy pozwalają montować progi zwalniające?
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 3 lipca 2003 r. szczegółowo określa, gdzie przepisy dopuszczają montaż ograniczników prędkości, a gdzie jest to niedozwolone. Progi zwalniające mogą być stosowane na drogach lokalnych, dojazdowych oraz na drogach zbiorczych na obszarze zabudowanym, pod warunkiem spełnienia wymagań rozporządzenia oraz zatwierdzenia organizacji ruchu.
Typowe miejsca zastosowania progów
- Osiedla mieszkaniowe i strefy zamieszkania,
- okolice szkół, przedszkoli, żłobków,
- okolice szpitali i przychodni,
- drogi wewnętrzne zakładów pracy, centrów logistycznych, parkingów.
Gdzie nie można montować progów zwalniających?
- Na drogach krajowych i wojewódzkich,
- na miejskich drogach ekspresowych (klasa S), ulicach głównych GP i G,
- na ulicach i drogach wyjazdowych straży pożarnej, pogotowia ratunkowego itd.,
- na drogach i ulicach z komunikacją autobusową z wyjątkiem progów wyspowych,
- na jezdniach innych niż bitumiczne, jeśli nie można zastosować oznakowania poziomego P-25,
- na łukach i tam, gdzie próg mógłby pogorszyć bezpieczeństwo ruchu.
Wymagane wymiary progów zwalniających
Wspomniane rozporządzenie określa także parametry geometryczne:
- wysokość progu nie więcej niż 10 cm,
- długość progu nie więcej niż 6 m,
- konkretne typy (np. listwowy U-16a, U-16b, U-16d) mają przypisane wysokości i długości projektowane w celu wymuszenia przejazdu z prędkością rzędu 18–20 lub 25–30 km/h.
Lokalizacja progu – odległości, które narzucają przepisy
Przepisy określają minimalne i maksymalne odległości, przy czym w praktyce każdorazowo oceniana jest także widoczność i bezpieczeństwo ruchu. Progi nie mogą być umieszczane:
- dalej niż 40 m od końcowego punktu ciasnego łuku drogi (R ok. 25 m, kąt powyżej 70°),
- dalej niż 60 m od miejsca, które samo wymusza zmniejszenie prędkości (np. skrzyżowanie).
Jednocześnie nie wolno montować progów
- bliżej niż 30 m od przejścia dla pieszych, jeżeli próg nie jest elementem wyniesionego przejścia,
- bliżej niż 20 m przed i za przejazdem kolejowym oraz 15 m przed i za przejazdem tramwajowym,
- bliżej niż 20 m od początku odcinka o spadku ponad 10% (z wyjątkiem dróg z prędkością do 30 km/h),
- bliżej niż 20 m od końca łuku o promieniu mniejszym niż 50 m,
- w odległości mniejszej niż 25 m od wiaduktu lub innej konstrukcji nośnej,
- w tunelach, nad przepustami i innymi obiektami inżynierskimi w bezpośredniej bliskości.
Progi można stosować pojedynczo lub w seriach (wówczas kolejne elementy umieszcza się w odstępach od 20 do 150 m).
Oznakowanie i oświetlenie progów zwalniających
Aby próg był zgodny z przepisami i bezpieczny w użytkowaniu, muszą być spełnione przepisy dotyczące oznakowania:
- znak ostrzegawczy A-11a „próg zwalniający”,
- znak B-33 ograniczający prędkość do określonej wartości (np. 20 lub 30 km/h),
- tabliczka T-1 informująca o odległości do progu.
W warunkach ograniczonej widoczności, od zmierzchu do świtu, próg zwalniający powinien być odpowiednio oświetlony, jeżeli jest zlokalizowany w miejscu o ograniczonej widoczności wpływającej na bezpieczeństwo. Źródło światła powinno być zlokalizowane w odległości umożliwiającej odpowiednio wczesne dostrzeżenie progu, co w praktyce projektowej przyjmuje się jako odległość nieprzekraczającą 40 m, tak aby kierowca miał czas na reakcję. W praktyce stosuje się dodatkowo kontrastowe barwy (żółto-czarne), taśmy odblaskowe, odblaskowe „kocie oczka” zatopione w strukturze progu.
Jak uzyskać pozwolenie na montaż progu zwalniającego? Wniosek i procedura
Decyzję o montażu progu podejmuje organ zarządzający ruchem na danej drodze. W zależności od rodzaju drogi będzie to:
- dla dróg gminnych – wójt, burmistrz lub prezydent miasta,
- dla dróg powiatowych – starosta,
- dla dróg publicznych w miastach na prawach powiatu prezydent miasta,
- w większych miastach często faktycznie decyduje zarządca drogi (np. zarząd dróg), działający w imieniu tych organów.
Co powinien zawierać wniosek?
Wniosek o wprowadzenie progu zwalniającego w ramach organizacji ruchu powinien zawierać:
- Dane wnioskodawcy (osoby fizycznej, wspólnoty mieszkaniowej, spółdzielni lub innego podmiotu).
- Dokładne wskazanie lokalizacji, czyli nazwa ulicy, numer budynku, opis odcinka, najlepiej z zaznaczeniem odległości od charakterystycznych punktów (skrzyżowania, przejścia dla pieszych itp.).
- Uzasadnienie (opis problemu) np. występowanie nadmiernych prędkości, częsty ruch pieszych (szkoła, przedszkole, plac zabaw, przejścia), występowanie kolizji lub sytuacji niebezpiecznych lub brak innych skutecznych środków uspokojenia ruchu.
- Propozycję rozwiązania, czyli wskazanie, że wnioskujemy o montaż progu zwalniającego (lub serii progów) zgodnie z obowiązującymi przepisami.
- Poparcie mieszkańców np. listy podpisów od mieszkańców danego rejonu.
Wnioskodawca nie musi posiadać specjalnych uprawnień – wniosek może złożyć każdy mieszkaniec, przy czym jego uwzględnienie zależy od oceny organu zarządzającego ruchem.
