Podjazd dla niepełnosprawnych to element dostosowania budynków do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością, a jego parametry są określone przepisami prawa oraz warunkami technicznymi, przy czym w praktyce projektowej dopuszczalne są rozwiązania równoważne, o ile spełniają wymagania dostępności i bezpieczeństwa. Regulacje dotyczą zarówno wymiarów i nachylenia pochylni, jak i poręczy, spoczników, oznaczeń oraz dostępności dojścia do wejścia i miejsc postojowych. Dodatkowe wymagania wynikają z prawa budowlanego, ustawy o dostępności i warunków technicznych, dzięki czemu konstrukcja ma być bezpieczna, funkcjonalna i zgodna z obowiązującymi przepisami. Co warto wiedzieć przed projektowaniem i budową podjazdu dla osób niepełnosprawnych?
Podjazd dla niepełnosprawnych – podstawy prawne i dostępność
Polskie regulacje szczegółowo określają wymagania dotyczące dostępności architektonicznej, tak aby każdy użytkownik budynku mógł poruszać się bez barier. Najważniejsze z nich to:
- Ustawa Prawo budowlane (Dz. U. z 1994 r. Nr 89 poz. 414 i późn. zm.) to m.in. art. 5 ust. 1 pkt 4 – „Obiekt budowlany […] należy projektować i budować … zapewniając niezbędne warunki do korzystania … przez osoby niepełnosprawne”.
- Z tej samej ustawy art. 34 ust. 3 pkt 2 – projekt budowlany powinien zawierać m.in. opis dostępności dla osób niepełnosprawnych.
- Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (z 19 lipca 2019 r., Dz. U. 2019 poz. 1696) – art. 6 określa minimalne wymagania w zakresie dostępności architektonicznej (np. wolne od barier poziomej i pionowej przestrzeni komunikacyjnej budynków).
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (z 12 kwietnia 2002 r., Dz. U. 2022 poz. 1225 t.j.) – m.in. § 70 (maksymalne nachylenie pochylni) oraz § 71 (warunki techniczne pochylni dla osób niepełnosprawnych: szerokość min. 1,2 m, krawężniki min. 0,07 m, obustronne poręcze)
Rampa, podjazd, pochylnia dla niepełnosprawnych – najważniejsze różnice
W potocznym języku pojęcia „rampa”, „podjazd” i „pochylnia dla niepełnosprawnych” występują zamiennie. Warto jednak uporządkować znaczenie tych określeń:
- Pochylnia to konstrukcja o stałym nachyleniu, która łączy dwa poziomy i zastępuje schody albo uzupełnia je.
- Podjazd dla niepełnosprawnych to termin szerszy. Może oznaczać pochylnię przy wejściu, ale też inne rozwiązania umożliwiające wjazd, np. zewnętrzny dojazd do drzwi lub system krótkich ramp.
- Rampa dla osób niepełnosprawnych może być rozwiązaniem stałym lub przenośnym, przy czym rampy przenośne mają charakter pomocniczy i co do zasady nie zastępują wymaganej przepisami pochylni stałej. W kontekście dostępności często odnosi się do rozwiązań tymczasowych, które pomagają pokonać kilka stopni lub próg w budynku, gdzie nie ma stałej pochylni.
Rodzaje podjazdów dla wózków inwalidzkich i dziecięcych
Przepisy nie narzucają jednego materiału wykorzystywanego do budowy, ale określają, że podjazd dla niepełnosprawnych ma umożliwiać bezpieczne poruszanie się. Z tego powodu konstrukcja powinna:
- mieć powierzchnię antypoślizgową,
- być przystosowana do użytkowania o charakterze stałym,
- dobrze znosić zmienne warunki pogodowe.
W praktyce projektowej i wykonawczej często stosuje się podjazdy stalowe, aluminiowe lub konstrukcje z kratką ażurową, o ile zapewniają one stabilność, antypoślizgowość i bezpieczeństwo użytkowania.
Kiedy trzeba instalować pochylnię dla niepełnosprawnych?
Zgodnie z ustawą o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, pochylnia lub inne rozwiązanie techniczne zapewniające dostępność architektoniczną jest obowiązkowe w wielu budynkach finansowanych ze środków publicznych. Dotyczy to podmiotów wymienionych w art. 9 ustawy o finansach publicznych, czyli urzędów, instytucji administracji i jednostek organizacyjnych utrzymywanych ze środków publicznych.
Jeśli budynek ma kilka kondygnacji i nie ma windy, konieczne może być zastosowanie dodatkowego rozwiązania technicznego. Wtedy stosowana bywa pochylnia wewnętrzna, która umożliwia przemieszczanie się między poziomami. Celem jest dostęp do usług na każdym piętrze, nie tylko do recepcji przy wejściu.
Podjazd dla niepełnosprawnych – wymiary pochylni zgodne z przepisami
Paragrafy § 70 i § 71 z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 1225 t.j.) określają m.in. szerokość i długość pochylni. Pochylnie dla osób niepełnosprawnych powinny spełniać następujące warunki określone w warunkach technicznych, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej:
- szerokość płaszczyzny ruchu co najmniej 1,2 m,
- długość jednego biegu to maksymalnie 9 m.
Jeśli różnica wysokości wymaga dłuższej rampy, bieg należy podzielić na odcinki, a między nimi wstawić spocznik.
Spoczniki przy podjeździe
Warunki techniczne określają również, że:
- spocznik nie może być krótszy niż 1,4 m,
- szerokość spocznika nie powinna być mniejsza niż szerokość pochylni, czyli minimum 1,2 m,
- gdy na spoczniku pojawia się zmiana kierunku, trzeba zapewnić powierzchnię manewrową 1,5 m x 1,5 m,
- na początku i na końcu pochylni potrzebna jest pozioma płaszczyzna ruchu o długości co najmniej 1,5 m, poza polem otwierania drzwi,
- cała powierzchnia spocznika powinna być pozioma.
Nachylenie pochylni – najważniejsze informacje
Przepisy określają dopuszczalne nachylenie pochylni w zależności od wysokości oraz jej lokalizacji. Przy różnicy wysokości do 15 cm dopuszczalne jest nachylenie do 15% zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz budynku. Dla wysokości od 15 do 50 cm dopuszcza się 10% wewnątrz oraz 8% na zewnątrz. Gdy wysokość przekracza 50 cm, pochylnię można wykonać pod kątem nie większym niż 8% w budynku i 6% na zewnętrz. Dodatkowo nachylenie poprzeczne (w poprzek pochylni) nie powinno przekraczać 2%.
Poręcze, krawężniki, oznaczenia – bezpieczeństwo użytkowników
Podjazd dla niepełnosprawnych to nie tylko płyta pochylni. Warunki techniczne wskazują, że:
- po obu stronach trzeba zamontować poręcze,
- krawężniki powinny mieć wysokość co najmniej 7 cm,
- odstęp między poręczami ma mieścić się w granicach 1,0–1,1 m,
- poręcze montuje się na dwóch wysokościach ok. 75 cm i 90 cm od powierzchni pochylni,
- w przypadku pochylni zewnętrznych poręcze na początku i końcu należy przedłużyć o minimum 30 cm poza bieg,
- część chwytna powinna mieć średnicę 3,5–4 cm,
- odległość poręczy od ściany lub innej przeszkody to minimum 5 cm,
- poręcz musi być zamocowana w sposób uniemożliwiający obracanie.
Dodatkowo
- początek i koniec pochylni powinny zostać oznaczone za pomocą fakturowych (reliefowych) płyt ostrzegawczych,
- w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i użyteczności publicznej krawędzie stopni schodów powinny mieć kontrastowy kolor w stosunku do posadzki.
Te elementy zwiększają bezpieczeństwo nie tylko osób na wózkach, ale również osób słabowidzących.
Pochylnia przy budynku a parking równoległy – bezpieczne parkowanie równoległe
Projekt podjazdu dla niepełnosprawnych często łączy się z organizacją miejsc postojowych. Parking równoległy przy chodniku, a także parkowanie równoległe wzdłuż jezdni, muszą uwzględniać:
- możliwość otwarcia drzwi samochodu na szeroki kąt,
- opuszczenie pojazdu na wózek,
- drogę od miejsca postojowego do pochylni bez progów i przeszkód.
Jeżeli przy wejściu do budynku przewidziano parking równoległy, warto zadbać, aby stanowisko dla osoby z niepełnosprawnością znajdowało się jak najbliżej podjazdu. Parkowanie równoległe obok pochylni wymaga większej szerokości chodnika albo zatoki, tak aby użytkownik wózka mógł bezpiecznie manewrować między samochodem a początkiem rampy.
Rampa dla osób niepełnosprawnych – czy potrzebne jest pozwolenie na budowę?
Wymogi formalne zależą od typu obiektu. Wymagany tryb formalny (zgłoszenie lub pozwolenie na budowę) zależy od zakresu robót, ingerencji w konstrukcję obiektu oraz obszaru oddziaływania inwestycji i każdorazowo podlega ocenie właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej. W instytucjach publicznych często wystarcza zgłoszenie prac w odpowiednim wydziale, natomiast w budynkach mieszkalnych, zwłaszcza wielorodzinnych, konieczne jest uzyskanie zgody zarządcy i mieszkańców. Ponieważ montaż pochylni przy wejściu do bloku dotyczy części wspólnych, przed rozpoczęciem robót należy uzgodnić rozwiązanie z administracją oraz uzyskać pisemną zgodę współwłaścicieli danej klatki schodowej lub wspólnoty. Szczegółowa procedura wynika z regulaminu budynku i sposobu jego zarządzania.
